लेप्टोस्पारोसिस (Leptospirosis)

रोगकारक घटक –लेप्टोस्पायरा

जाती –लेप्टोस्पायरा इंटरोगॅन्स (Leptospira Interrogans) हे स्पायरोकीट (spirochetes) या वर्गातील जीवघटक आहेत.

पसरवणारे घटक–

हा आजार प्राण्यांपासून मनुष्याला संक्रमित होणाऱ्या (zoonosis) प्रकारात मोडतो. हे जीवघटक बऱ्याच सस्तन प्राण्यांमध्ये आढळले तरी प्रामुख्याने उंदीर हे महत्त्वाचे प्रसारक आहेत. अनेक पाळीव प्राण्यांमध्ये (कुत्रा,गायी इत्यादी)हे जीवघटक आढळतात. या प्राण्यांमध्ये त्यांच्यामुळे कोणताही प्रकाराचा आजार होत नाही

रोगकारक घटकाचे जीवनचक्र–

माणसाला या आजाराची लागण प्रसारक प्राण्यांच्या मूत्र ,रक्त किंवा दूषित उतींच्या संपर्कातून होते. पावसाळ्यातील साठलेल्या किंवा वाहत आलेल्या पाण्यात असलेले अशा प्राण्यांचे मूत्र प्रामुख्याने आजाराचे कारण बनते.

हे जीवघटक त्वचेला असलेल्या छोट्या जखमांमधून किंवा तोंड वा डोळे अशा भागांच्या बाह्यआवरणातून शरीरात प्रवेश करतात. शरीरात प्रवेश केल्यावर ते शरीरातील विविध अवयवांतील रक्तवाहिन्यांना इजा पोहोचवतात आणि त्या अवयवांचे कार्य बिघडवतात.मूत्रपिंड, यकृत,स्नायू,डोळे,फुफुसे यांना प्रामुख्याने इजा पोहोचते.

रूग्णांमधील लक्षणे-

दोन प्रकाराचा लेप्टोस्पायरोसिसचा आजार आढळून येतो

१) कावीळीशिवाय आणि २) कावीळीबरोबर

१) कावीळीशिवाय(Anicteric) -

हा प्रकार जवळपास ९०% लेप्टोस्पायरोसिसच्या रूग्णांमध्ये आढळून येतो. हा सॊम्य स्वरुपाचा असून रूग्णाला ताप येणे ,स्नायूंमध्ये दुखणे,डोके दुखणे, डोळे लाल होणे अशी लक्षणे दिसून येतात. ताप येऊन गेल्यावर १-२ आठवड्यांनंतर ताप परत येतो; तो मुख्यत्वे शरीराच्या रोगप्रतिकारक शक्तीच्या प्रतिसादामुळे असतो.अन्य लक्षणेही सॊम्य स्वरुपात दिसून येतात.काहींमध्ये मेंदूज्वराची लक्षणे दिसून येतात.या प्रकारात मृत्यू येत नाही.

२) गंभीर स्वरूपाचा; कावीळीबरोबरचा लेप्टोस्पायरोसिस किंवा वेल्स आजार (Weil’s Disease)–

हा प्रकार ५–१०% रूग्णांमध्ये आढळतो. कावीळ,मूत्रसंस्था बिघडणे,अंतर्गत रक्तस्त्राव इत्यादी गोष्टी दिसून येतात. आजाराची सुरूवात वरील प्रकाराप्रमाणे ताप व इतर गोष्टींनी होते पण थोड्या दिवसांनी कावीळीची सुरूवात होते. या आजारात मृत्यूचे प्रमाण अधिक आहे.

तपासणी–

रक्ताच्या नमुन्यांमधून या आजाराची शहानिशा करता येते.

उपाययोजना-

प्रतिबंध-

मुंबईसारख्या शहरामध्ये उंदरांची संख्या आटोक्यात आणणे हा उपाय रोगाला आळा घालू शकतो.

तसेच पावसाळी दिवसात शक्यतो साठलेल्या पाण्यात ,सांडपाण्यात न जाणेच चांगले.

ऒषधे-

पेनिसीलीन,डॉक्सीसायक्लीन,इरीथ्रोमायसीन ही ऒषधॆ वापरली जातात.

मात्र कावीळीची लक्षणे दिसताच रूग्णाला हॉस्पिटलमध्ये दाखल करणेच योग्य.(नमूद केलेल्या ऒषधांची नावे वर्गीकरणातील आहेत बाहेर त्या नावांनी उपलब्ध नाहीत.)

धन्यवाद!!!!!!!